Stolet e qytetit kanë parë dhe dëgjuar gjithçka nga ne.
Pas shtatë orëve në shtëpinë e dytë, ç’kuptim do të kishte të ktheheshim tek e para? Pas së dytës vjen e treta, dhe kjo, për ne, ishte kudo gjendej ndonjë ulëse e lirë. Ato pranë lumit ishin veçanërisht atraktive — kishte më shumë për të parë nëpër rrugët e frekuentuara, më shumë për të diskutuar. Në ndonjëfarë mënyre, kjo ishte agora jonë, ku rriheshin tema kategorikisht të ndryshme: nga pudra te Pavlovi, brenda minutash.
Komentonim ngjarjet e ditës në gjimnaz me një seriozitet që do t’i skuqte faqet e shumë analistëve politikë. E ç’zgjidhje tjetër kishim, kur promovimet dhe shkarkimet ndodhnin mu pas cikleve zgjedhore? Profesorët bëheshin më të parehatshëm se kurrë, për një karrige më të mirë se ajo afër dërrasës. Djemtë dhe nipat e atyre që ishin dikush përshpëritnin më zëshëm: “Kjo është me këta, prandaj. Ai e ndërroi. Forumi rinor. A je me? Apo kundër? Ka punuar. Premtoi.”
Bençi, siç e quanim ne me anglicizëm ulësen, veçmë ishte i joni. As duhej të na e premtonin në fjalime të stërzgjatura, as të na detyronin të mblidhnim vota vrap për të. Thjesht shtrydheshim aty, katër-pesë veta. Ndryshe nga ata, s’e kishim problem të ndanim karrigen e lavdishme. Pëllumbave shpesh u hidhnim më shumë patatina se ç’hanim vetë. Kuptohet — ndryshe nga ata.
Ndonjëherë ishim edhe gjykues, tallës, cinikë — siç dinë të jenë adoleshentët — por gjithmonë brenda kornizave të arsyes. Pavarësisht gjithçkaje, mbanim një korrektësi politike që favorizonte grupet e shtypura. Të rinjtë e njohin nga afër shtypjen, edhe më shumë nëse ndodh të jenë femra, dylbera, të varfër… gjëra që s’rekomandohen të jesh tek ne.
Kur kapeshin te lakuriqësia e nxënëseve, ne u kujtonim epshin e profesorëve. Historitë e këtyre lidhjeve i shihnim si keqpërdorim detyre dhe pedofili, jo si thashetheme intriguese. Ndryshe nga ata. Mësuam të drejtën në teori dhe padrejtësinë në praktikë. Na kryqëzonin për mungesa profesorë që mungonin në seancat e tyre gjyqësore, por ne i bënim dëm vetëm vetes — ndryshe nga…
Gjatë reshjeve, mbanim çadrat hapur. Nganjëherë na kërcisnin edhe dhëmbët, por vazhdonim. Kishim harxhuar të gjitha paratë dhe kaluar të gjitha kafenetë. Si s’patëm një kulm. Edhe ngrohje! Një tavolinë, si jemi ulur. Pse s’kemi kinema? Ka pasur, në Jugosllavi. Sa mirë. Sa keq. “Do e blejmë një shtëpi bashkë dhe do shikojmë filma.” Në këtë ekonomi?
Nuk e dinim asokohe që po përshkruanim të ashtuquajturat “hapësira të treta”. Këtu janë të rralla, si çdo gjë jashtë kthetrave elitare partiake — ose si vendet për t’u parkuar. Kur ekzistojnë, janë pre e tentativave për përvetësim nga po ato qarqe që s’kanë dhënë kokërr mund për to. Pas dështimit të lajkave, fillojnë shpifjet që kulmojnë me okupim. Kush do ta mendonte se udhëheqësia lokale mund të shtyhet me fuqitë imperialiste botërore? Inteligjenca izraelite do ishte krenare me ta. Po, e bënë “shtab rinor”, nëse dyshuat. Kështu ndodhi me Space Tetova, hapësirën e renovuar nga ish-Radio Tetova e braktisur.
Para se ta qani me ligje, për fat të mirë Space 3.0 qëndron tek ish-shtypshkronja Napredok, falë punës së palodhshme të vullnetarëve ndërkombëtarë dhe vendas. Për kureshtarët që pyesin se çfarë bëhet aty? Gjithçka që donim te bençi. Diskutime, art, filma, koncerte… Jo nga ato që bënin partitë politike për inat të njëra-tjetrës. Ndodh edhe të ulesh dhe të shijosh momentin, pa u dashur të blesh diçka. Një hapësirë që sfidon monetizimin agresiv, hierarkinë e kotë dhe çdo çmenduri tjetër, shumë prej të cilave s’kemi as fjalë për t’i artikuluar, por na shpojnë në fyt kur përpiqemi t’i përbijmë.
Në sytë e konformistëve, të ndejturit në benç ose në hapësirë shpesh është “për njerëzit pa punë”, sikur njeriu në gjendje të prehjes dhe reflektimit të jetë fyerje kundër vetë Zotit ose diçka. Në realitet, s’ka gjë më të natyrshme, më shekullore, sesa një grup njerëzish që rrijnë, hanë, pijnë, flasin, qeshin bashkë. Ku janë këto, është edhe puna — kurse puna jonë e parë, mbi të gjitha, është të jemi njerëz.
Herën tjetër që do uleni në benç, bluajeni këtë shkrim në kokën tuaj.
En çajo osht ni pun.