Një firmë. Një letër. Një kontratë e palexuar. Ka raste kur mjafton kaq për të humbur një të drejtë.
Shumë të rinj sot hyjnë në marrëdhënie pune, nënshkruajnë dokumente apo komunikojnë me institucione pa e kuptuar realisht se çfarë po pranojnë. Jo sepse nuk duan të dinë, por sepse askush nuk i ka mësuar. Pikërisht këtu fillon problemi.
Padituria juridike nuk është thjesht mungesë informacioni. Është dobësi. Dhe çdo dobësi në shoqëri, herët a vonë, shfrytëzohet.
E drejta nuk është pronë e juristëve. Ajo është mekanizmi që rregullon jetën e përditshme, në marrëdhëniet e punës, në kontratat dhe në raportet me institucionet publike. Megjithatë, për një numër të madh të rinjsh, e drejta mbetet e largët dhe shpesh e pakuptueshme.
Kjo mungesë njohurie ka pasoja konkrete. Një i ri nënshkruan një kontratë pa e lexuar dhe pranon kushte të pafavorshme. Një tjetër pranon të punojë pa kontratë, duke mbetur pa mbrojtje juridike. Në raste të tjera, mosrespektimi i afateve ligjore mund të çojë në humbje të pakthyeshme të së drejtës.
Këto nuk janë përjashtime. Janë situata që përsëriten çdo ditë.
Më shqetësuese është se shumë të rinj nuk e kuptojnë as që janë në një pozitë të pafavorshme. Padituria krijon një normalitet të rremë, ku padrejtësia pranohet dhe nuk kundërshtohet.
Në këtë boshllëk njohurie krijohet një varësi e panevojshme nga të tjerët, persona që pretendojnë të japin zgjidhje, por që jo gjithmonë veprojnë në interes të të rinjve. Kjo hap rrugë për keqinformim, manipulim dhe shpenzime të panevojshme për procedura që mund të kryhen thjesht dhe pa kosto.
Për këtë arsye, edukimi juridik bazik nuk është luks, por domosdoshmëri. Ai u jep të rinjve mundësinë të kuptojnë, të reagojnë dhe të mbrojnë veten.
Një i ri i informuar nuk frikësohet nga kontratat, nuk heziton të kërkojë sqarim dhe nuk pranon lehtësisht padrejtësinë.
Në fund, problemi nuk është vetëm se të rinjtë nuk i njohin të drejtat e tyre, por se kjo padituri krijon terren ku padrejtësia vepron pa pengesa.
Sepse një shoqëri ku të rinjtë nuk i njohin të drejtat e tyre, është një shoqëri ku padrejtësia nuk ka nevojë të fshihet, ajo thjesht vepron.
Autorja e kësaj kolumne është Elisa Murseli. Ajo është studente në Fakultetin Juridik të Universitetit të Evropës Juglindore dhe trajton tema që lidhen me ndërgjegjësimin juridik dhe të drejtat e të rinjve.